Uranus in oppositie: zo vind je de blauwgroene planeet in de Stier

Waarom de oppositie gunstig is

Bij de oppositie staat de aarde tussen de zon en Uranus in, zodat de planeet aan onze hemel recht tegenover de zon te vinden is. Daarom komt Uranus rond zonsondergang op, gaat hij rond zonsopkomst onder en staat hij midden in de nacht het hoogst (pal in het zuiden, als je ten noorden van ongeveer 21° noorderbreedte woont), juist wanneer de hemel het donkerst is.

Dan staat Uranus ook het dichtst bij ons: op ongeveer 2,76 miljard km, of 18,44 keer de afstand van de aarde tot de zon. Omdat Uranus ongeveer 19 keer zo ver van de zon staat als de aarde, maakt de baan van de aarde weinig verschil: in de loop van het jaar verandert onze afstand tot Uranus maar met ongeveer 10%. De helderheid verandert dus nauwelijks: magnitude 5,6 bij de oppositie en 5,8 volgend jaar in mei, wanneer Uranus achter de zon staat (op deze schaal geldt: hoe lager het getal, hoe helderder het object). Wat de oppositie je vooral geeft, is een lange nacht met de planeet hoog aan de hemel. Dit jaar zijn er vanaf ongeveer 28 november weer donkere uren zonder maan.

Waar je Uranus vindt

Uranus staat in de Stier, ongeveer 5° ten zuidoosten van de Plejaden, de sterrenhoop die ook Zevengesternte heet, en ongeveer 8° ten noordwesten van Aldebaran, de heldere oranje ster van de Stier. Beide zijn met het blote oog makkelijk te vinden en wijzen je de weg naar het juiste stuk hemel.

Dichter bij Uranus vormen drie sterren een kleine wegwijzer. De ster 37 Tauri, magnitude 4,4, staat ongeveer 1,4° ten noorden van Uranus en iets naar het westen, met de zwakkere 39 Tauri er vlak naast. Ongeveer 1,4° ten zuidoosten van Uranus staat ω¹ Tauri, magnitude 5,5. Ten opzichte van deze sterren schuift Uranus langzaam naar het westen, ongeveer 0,4° per tien dagen, en eind november staat de planeet vrijwel recht ten zuiden van 37 Tauri.

Zo hoog komt Uranus boven de zuidelijke horizon:

• 52,4° noorderbreedte (Amsterdam): 58° boven de horizon
• 59,4° noorderbreedte (Tallinn, Stockholm): 51° boven de horizon

Vanaf het zuidelijk halfrond blijft Uranus lager, omdat de planeet ten noorden van de hemelevenaar staat: op 35° zuiderbreedte komt Uranus tot ongeveer 34° boven de noordelijke horizon.

Wil je zien waar Uranus vanaf jouw eigen plek aan de hemel staat, open dan de hemelkaart in SkyFlux.

De volle maan als spelbreker

Op 24 november is het volle maan, en die dag passeert de maan ongeveer 5° ten noorden van Uranus. Tot in de vroege ochtend van 26 november is de maan voor meer dan 95% verlicht en staat hij nooit verder dan ongeveer 24° van de planeet: dus blijven ze de hele nacht in hetzelfde deel van de hemel. Het maanlicht overstraalt de zwakste sterren, en daarmee verdwijnt ook Uranus voor het blote oog. Met een verrekijker is de planeet nog wel te vinden, maar met veel minder contrast.

Je hoeft niet per se in de nacht van de oppositie zelf te kijken: Uranus blijft wekenlang bijna even helder. Vanaf ongeveer 28 november komt de maan zo laat op dat de hemel rond Uranus ’s avonds donker is, en begin december zijn er in Amsterdam elke nacht ruim vijf tot bijna negen uur zonder maan, met de planeet hoog aan de hemel.

Wat je ziet

Met het blote oog zit Uranus bijna op de grens van wat je kunt zien. De planeet is zwakker dan 37 Tauri en ongeveer even helder als ω¹ Tauri. Je hebt een donkere plek nodig, een hemel zonder maan en een goed beeld van waar je precies moet kijken. Omdat Uranus zo zwak is, werd hij pas na 1781 als planeet herkend. In dat jaar zag William Herschel hem door een telescoop en hield hem eerst voor een komeet. Zo werd Uranus de eerste planeet die met een telescoop is ontdekt.

Met een verrekijker is Uranus makkelijk te vinden: de drie wegwijzersterren en Uranus passen samen in één beeldveld. Uranus ziet eruit als een gewone ster, dus vergelijk wat je ziet met een sterrenkaart, of kijk een week later nog eens: dan is Uranus bijna twee keer de afstand tussen 37 en 39 Tauri naar het westen opgeschoven.

Met een telescoop is Uranus geen punt meer. De schijnbare diameter is 3,8 boogseconden, dus bij een vergroting van 100× lijkt de planeet ongeveer een vijfde zo groot als de volle maan met het blote oog: klein, maar duidelijk een schijfje. Dat schijfje en de bleke blauwgroene kleur onderscheiden Uranus van een ster. Die kleur komt van methaan in de atmosfeer, dat rood licht absorbeert.