Uran w opozycji: jak znaleźć niebieskozieloną planetę w gwiazdozbiorze Byka

Dlaczego opozycja to dobry moment

W opozycji Ziemia przechodzi między Słońcem a Uranem, więc planeta jest na naszym niebie po przeciwnej stronie niż Słońce. Dlatego wschodzi mniej więcej o zachodzie Słońca, zachodzi mniej więcej o jego wschodzie, a najwyżej stoi w środku nocy, kiedy niebo jest najciemniejsze. Na północ od około 21° szerokości północnej góruje wtedy dokładnie na południu.

Uran jest wtedy także najbliżej nas: około 2,76 miliarda km, czyli 18,44 jednostki astronomicznej (średniej odległości Ziemi od Słońca). Ponieważ krąży mniej więcej 19 razy dalej od Słońca niż Ziemia, ruch Ziemi po orbicie zmienia w ciągu roku naszą odległość od Urana tylko o około 10%. Jego jasność prawie się więc nie zmienia: 5,6 mag w opozycji i 5,8 mag w maju przyszłego roku, gdy planeta będzie po drugiej stronie Słońca (w tej skali im mniejsza liczba, tym jaśniejszy obiekt). Opozycja daje przede wszystkim długą noc z planetą wysoko na niebie. W tym roku w Warszawie ciemne, bezksiężycowe niebo wraca około 28 listopada.

Gdzie szukać

Uran jest w gwiazdozbiorze Byka, około 5° na południowy wschód od gromady Plejad i około 8° na północny zachód od Aldebarana, jasnej, pomarańczowej gwiazdy tego gwiazdozbioru. Oba te obiekty łatwo dostrzec gołym okiem, a razem wskazują właściwy fragment nieba.

W pobliżu Urana trzy gwiazdy tworzą mały punkt orientacyjny. Gwiazda 37 Tauri (4,4 mag) leży około 1,4° na północ i nieco na zachód od Urana, a tuż obok niej świeci słabsza 39 Tauri. Około 1,4° na południowy wschód od Urana leży ω¹ Tauri (5,5 mag). Na tle tych gwiazd Uran przesuwa się na zachód, o około 0,4° w ciągu dziesięciu dni, a pod koniec listopada przechodzi niemal dokładnie na południe od 37 Tauri.

Gdy Uran góruje, jego wysokość nad horyzontem wynosi:

• 52,2° szerokości północnej (Warszawa): 59° nad horyzontem, 25 listopada około 23:25 czasu polskiego (22:25 UTC)
• 59,4° szerokości północnej (Tallinn, Sztokholm): 51° nad horyzontem

Na półkuli południowej Uran wznosi się niżej, bo leży na północ od równika niebieskiego: na 35° szerokości południowej osiąga około 34° nad północnym horyzontem.

Gdzie dokładnie jest Uran na twoim niebie, sprawdzisz na mapie nieba w SkyFlux.

Przeszkadza pełnia

Pełnia Księżyca przypada 24 listopada i tego dnia Księżyc przechodzi około 5° na północ od Urana. Do wczesnych godzin rannych 26 listopada jest oświetlony w ponad 95% i znajduje się nie dalej niż około 24° od planety, więc przez całą noc świeci w tej samej części nieba co Uran. W jego blasku giną najsłabsze gwiazdy, a wraz z nimi Uran przestaje być widoczny gołym okiem. Przez lornetkę nadal go znajdziesz, ale na jaśniejszym tle będzie znacznie mniej wyraźny.

Nie musisz obserwować akurat w noc opozycji: Uran jeszcze przez kilka tygodni świeci niemal tak jasno jak w opozycji. W Warszawie od około 28 listopada Księżyc wschodzi na tyle późno, że wieczorem niebo wokół Urana jest ciemne, a w pierwszym tygodniu grudnia Uran stoi wysoko na ciemnym, bezksiężycowym niebie przez około 6 do prawie 9 godzin każdej nocy.

Co zobaczysz

Gołym okiem Uran jest na granicy widoczności. Świeci słabiej niż 37 Tauri i mniej więcej tak jasno jak ω¹ Tauri. Potrzebujesz ciemnego miejsca i nieba bez Księżyca, a do tego musisz dokładnie wiedzieć, gdzie patrzeć. Jest tak słaby, że za planetę uznano go dopiero po tym, jak w 1781 roku William Herschel dostrzegł go w teleskopie i początkowo wziął za kometę. Uran został pierwszą planetą odkrytą za pomocą teleskopu.

Przez lornetkę łatwo go znaleźć: Uran i trzy gwiazdy wskazujące jego położenie mieszczą się w jednym polu widzenia. Wygląda jak kolejna gwiazda, więc porównaj obraz z mapką gwiazd albo spójrz ponownie tydzień później: Uran przesunie się wtedy na zachód prawie o dwa odstępy między 37 a 39 Tauri.

W teleskopie przestaje być punktem. Uran ma na niebie średnicę 3,8 sekundy kątowej, więc przy powiększeniu 100× jego tarcza ma mniej więcej jedną piątą średnicy Księżyca w pełni oglądanego gołym okiem. Jest mała, ale wyraźnie widać, że to tarcza. To właśnie tarcza i blada, niebieskozielona barwa odróżniają Urana od gwiazd. Barwę nadaje mu metan w atmosferze, który pochłania czerwone światło.