Maksimum Geminidów: która noc jest najlepsza i gdzie patrzeć

Którą noc wybrać

Wysoka aktywność (ZHR 100 lub więcej, zob. „Co zobaczysz”) trwa tylko 10–12 godzin wokół maksimum. Według IMO dobrze zaobserwowane maksima z ostatnich dwudziestu lat wypadały w przedziale od około 17 godzin przed przewidywanym terminem do 4 godzin po nim. W 2026 roku oznacza to dowolny moment od 21:00 UTC 13 grudnia do 18:00 UTC 14 grudnia.

W Europie większa część nocy z 13 na 14 grudnia mieści się w tym przedziale, więc jeśli maksimum wystąpi wcześniej, obserwatorzy będą mogli je zobaczyć, gdy radiant będzie wysoko nad horyzontem. Wieczór 14 grudnia jest bliżej przewidywanego terminu, ale wczesnym wieczorem radiant stoi jeszcze nisko: w Warszawie o 18:00 UTC tylko 21° nad horyzontem, a wysokość 40° osiąga dopiero około 20:10 UTC (dalej na wschód wcześniej). Mimo to warto wtedy wyjść, bo według IMO pod koniec maksimum rośnie udział jasnych Geminidów. Na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej noc z 13 na 14 grudnia kończy się mniej więcej godzinę przed przewidywanym maksimum; dalej na wschód świta wcześniej.

Gdzie patrzeć

Geminidy mogą pojawić się w dowolnym miejscu nieba, ale ich ślady, przedłużone wstecz, zbiegają się w jednym punkcie — radiancie. Leży on tuż obok Kastora, jednej z dwóch jasnych gwiazd gwiazdozbioru Bliźniąt.

Na średnich szerokościach północnych radiant wschodzi mniej więcej o zachodzie Słońca, nisko, między kierunkiem północnym a północno-wschodnim, a w środku nocy góruje na południu. W Warszawie (52,2°N) wschodzi 13 grudnia około 14:50 UTC, wkrótce po zachodzie Słońca. O 00:34 UTC 14 grudnia stoi 71° nad horyzontem, a powyżej 40° pozostaje mniej więcej od 20:10 do 05:00 UTC. Zachodzi dopiero około 10:20 UTC, już za dnia. Na północ od około 57°N radiant w ogóle nie zachodzi. Im wyżej jest radiant, tym więcej meteorów widać, dlatego dobre warunki panują przez większą część nocy.

Nie musisz patrzeć prosto na radiant: meteory blisko niego zostawiają krótkie ślady, a te dalej od niego — dłuższe. Zwróć się ku najciemniejszej części nieba i skieruj wzrok na punkt mniej więcej w połowie drogi między horyzontem a zenitem. Mapa nieba w SkyFlux pokazuje, gdzie z twojego miejsca widać radiant.

Na półkuli południowej Geminidów widać mniej. Radiant leży 33° na północ od równika niebieskiego, więc z Sydney (34°S) wznosi się najwyżej na 23° nad północnym horyzontem, a na południe od 57°S w ogóle nie wschodzi. We wschodniej Australii przewidywane maksimum wypada w nocy, ale można tam liczyć tylko na mniej więcej jedną trzecią tego, co widać, gdy radiant stoi wysoko.

Co zobaczysz

IMO podaje zenitalną liczbę godzinną (ZHR) równą 150. To liczba meteorów, jaką pojedynczy obserwator policzyłby w ciągu godziny pod idealnie czystym niebem, na którym widać gwiazdy do 6,5 mag, przy radiancie w zenicie. W praktyce widać mniej, głównie dlatego, że niebo jest jaśniejsze: w przypadku Geminidów każda wielkość gwiazdowa, o którą zanieczyszczenie świetlne obniża granicę widoczności gwiazd (na przykład z 6,5 mag do 5,5 mag), zmniejsza liczbę meteorów mniej więcej 2,6-krotnie. W maksimum, przy radiancie 60° nad horyzontem, podmiejskie niebo z gwiazdami do 5,5 mag daje około 50 meteorów na godzinę, rozświetlone niebo w mieście — około 30, a ciemne niebo na wsi — około 80. To liczby dla samego maksimum. Gdy w nocy z 13 na 14 grudnia radiant góruje nad Warszawą, do przewidywanego maksimum zostaje jeszcze ponad 13 godzin, więc spodziewaj się mniej meteorów — chyba że maksimum wystąpi wcześniej, niż przewidziano.

Geminidy wchodzą w atmosferę z prędkością 35 km/s, mniejszą niż u Perseidów (59 km/s), i dlatego wyglądają na wyraźnie wolniejsze. Rój słynie z jasnych meteorów i bolidów.

Księżyc będzie w fazie przybywającego sierpa, oświetlony w 19–27%. W Warszawie zajdzie 13 grudnia około 18:25 UTC, a 14 grudnia około 19:40 UTC; potem aż do świtu nie będzie go już na niebie.

Rój meteorów z planetoidy

CiekawostkaWiększość rojów meteorów pochodzi od komet, Geminidy zaś — od planetoidy (3200) Phaethon o średnicy około 6 km. Zbliża się ona do Słońca na odległość 0,14 jednostki astronomicznej (około 21 milionów km), czyli mniejszą niż połowa najmniejszej odległości Merkurego od Słońca. W pobliżu peryhelium Phaethon ma krótki warkocz; w 2023 roku obserwatoria słoneczne wykazały, że tworzy go nie pył, lecz gazowy sód. Co sprawiło, że planetoida straciła tyle pyłu, z którego powstał rój Geminidów, wciąż pozostaje zagadką.