SkyFlux
90 jaar JPL: van een raketproef in een droge rivierbedding tot Voyager en Mars
Gepubliceerd op · Bijgewerkt op
Op 31 oktober 1936 ontstaken een paar studenten van het California Institute of Technology (Caltech) en twee raketliefhebbers uit Pasadena een kleine raketmotor in de Arroyo Seco, een droge rivierbedding ten noorden van het Americanfootballstadion Rose Bowl. Het Jet Propulsion Laboratory (JPL) van NASA beschouwt die dag als zijn oprichtingsdatum.
Vier pogingen op Halloween
De groep ontstond rond Frank Malina, promovendus bij het luchtvaartlaboratorium van Caltech, dat onder leiding stond van Theodore von Kármán. De explosievenexpert Jack Parsons, een autodidact, en de bekwame monteur Ed Forman bouwden toen al zelf raketten. Samen vormden ze de kern van het groepje dat bij Caltech later de bijnaam “Suicide Squad” (zelfmoordcommando) kreeg. Von Kármán stond erop dat ze de prestaties van hun motoren maten, in plaats van alleen maar raketten af te schieten. Daarom bouwden ze een raketmotor die methanol met zuurstof verbrandde, voorzien van meetinstrumenten en grotendeels in elkaar gezet uit onderdelen van de schroothoop.
Ze weken uit naar de Arroyo Seco omdat Caltech geen branden en explosies op de campus wilde. Drie keer ging de kruitlont uit voordat die de motor kon ontsteken. Bij de vierde poging sloeg de motor aan, maar ook de zuurstofslang vatte vlam en zwiepte brandend over de grond terwijl het team wegrende. Dankzij de zandzakken raakte niemand gewond. Volgens JPL brandde de motor ongeveer drie seconden; stuwkrachtgegevens leverde de proef niet op. Met een bougie in plaats van de lont kon het team op 15 november voor het eerst de stuwkracht meten.
Van legerraketten tot NASA-laboratorium
In 1939 kreeg de groep een opdrachtgever: op verzoek van de bevelhebber van het Army Air Corps, het luchtvaartonderdeel van het Amerikaanse leger, financierde een commissie van de National Academy of Sciences onderzoek naar raketten die vliegtuigen moesten helpen opstijgen vanaf korte startbanen. In 1943 noemde het team zich voor het eerst Jet Propulsion Laboratory, in een voorstel aan het leger, bedoeld als Amerikaans antwoord op de Duitse V2-raket.
Wanneer begon JPL dan eigenlijk? In 1936 was er geen laboratorium en geen naam, alleen een studentenproject. De naam uit 1943 werd in juni 1944 officieel, toen het Ordnance Corps van het leger, dat verantwoordelijk was voor wapens en munitie, de financiering overnam. JPL zelf laat zijn geschiedenis beginnen bij de eerste proef.
Op 1 februari 1958 om 03:48 UTC – in de VS was het nog 31 januari – bracht een Jupiter-C-raket van het Amerikaanse leger Explorer 1, de eerste Amerikaanse satelliet, in een baan om de aarde. JPL had de satelliet ontworpen en gebouwd en verzorgde ook de vluchtleiding. Aan boord zat een detector voor kosmische straling, afkomstig van de natuurkundige James Van Allen. Het instrument telde minder deeltjes dan verwacht. Van Allen zag daarin een teken dat de detector verzadigd raakte door straling die in het magnetisch veld van de aarde gevangen zat. Een satelliet die twee maanden later werd gelanceerd, bevestigde het bestaan van de stralingsgordels die nu Van Allengordels heten. Op 3 december 1958 ging JPL van het leger over naar de nieuwe civiele ruimtevaartorganisatie NASA. Caltech beheert het laboratorium nog altijd voor NASA.
Een reeks primeurs
Mariner 2 scheerde op 14 december 1962 langs Venus: het eerste ruimtevaartuig dat langs een andere planeet vloog en gegevens terugstuurde. Voyager 2, gelanceerd in augustus 1977, bezocht als eerste ruimtesonde alle vier de reuzenplaneten; zijn rondreis eindigde in 1989 bij Neptunus. Op 25 augustus 2012 verliet zijn tweelingbroer Voyager 1 als eerste ruimtevaartuig de heliosfeer: de bel die de zonnewind rond de zon en de planeten opblaast.
Mars Pathfinder landde op 4 juli 1997 met aan boord Sojourner, de eerste rover die op Mars reed. In 2021 maakte de helikopter Ingenuity de eerste aangedreven en gecontroleerde vlucht op een andere planeet; in totaal vloog hij 72 keer. Europa Clipper, gelanceerd op 14 oktober 2024, moet in april 2030 bij Jupiter aankomen om Europa te onderzoeken, een maan waar onder het ijs vermoedelijk een zoute oceaan verborgen ligt.
Wat er nog komt
Naar verwachting is Voyager 1 op 18 november 2026 één lichtdag van de aarde verwijderd, ongeveer 26 miljard kilometer: een commando dat die dag wordt verstuurd, doet er 24 uur over om aan te komen. Met een optische telescoop is de sonde niet te zien; het enige contact loopt via de grote antennes van het wereldwijde Deep Space Network van NASA, dat JPL vanaf 1958 opbouwde en in 1963 officieel instelde.
Op de planning van JPL staan SkyFall, dat in 2028 gelanceerd moet worden en tijdens de afdaling naar Mars drie helikopters loslaat om ijs onder het oppervlak in kaart te brengen; MoonFall, waarbij drones met raketaandrijving bij de zuidpool van de maan moeten landen; SunRISE, een missie van zes kleine satellieten die in 2027 gelanceerd zullen worden en in formatie samen één radioantenne vormen om de zon te bestuderen; en NEO Surveyor, een ruimtetelescoop die naar planetoïden gaat zoeken.
Het jubileum valt in een moeilijke tijd: na twee ontslagrondes in 2024 schrapte JPL in oktober 2025 nog eens ongeveer 550 banen en noemde de krappe begroting als reden.
Bronnen en licenties
- NASA, NASA JPL Looks to Next 90 Years of Innovation, Exploration (21 oktober 2026) — De start op 31 oktober 1936 in de Arroyo Seco, het beheer van JPL door Caltech namens NASA, Explorer 1 in 1958 en de overgang naar NASA in hetzelfde jaar, de eerste bezoeken aan alle vier de reuzenplaneten, de eerste rovers die op Mars reden, het moment waarop Voyager 1 op 18 november 2026 één lichtdag van de aarde verwijderd is (26 miljard km), en SkyFall, MoonFall, SunRISE en NEO Surveyor. https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/jpl/nasa-jpl-looks-to-next-90-years-of-innovation-exploration/
- JPL, History — De groep oprichters, het voorstel uit 1943 waarin de naam voor het eerst opduikt, de financiering door het Ordnance Corps, het werk aan het werk aan Explorer 1 samen met de Army Ballistic Missile Agency, de overgang naar NASA op 3 december 1958, en Mariner 2 als eerste ruimtevaartuig dat langs een andere planeet vloog en gegevens terugstuurde. https://www.jpl.nasa.gov/who-we-are/history/
- Erik M. Conway (historicus bij JPL), From Rockets to Spacecraft, Caltech Engineering & Science nr. 4, 2007 — De bijnaam “Suicide Squad”, Parsons en Forman, het aandringen van von Kármán op metingen, de proefopstelling uit schrootonderdelen, waarom de proeven buiten de campus plaatsvonden, de drie gedoofde lonten en de brandende zuurstofslang, het ontbreken van stuwkrachtgegevens op de eerste dag, de bougie en de eerste stuwkrachtmetingen op 15 november, de financiering in 1939 van raketten die vliegtuigen moesten helpen opstijgen, op verzoek van de bevelhebber van het Army Air Corps verleend via de National Academy of Sciences, en de officiële naam vanaf juni 1944. https://calteches.library.caltech.edu/702/2/Spacecraft.pdf
- JPL, The Spark of a New Era (in 2017 bijgewerkte versie van een artikel uit 2011) — De zeven mensen bij de eerste proef, de plek ongeveer vijf kilometer (drie mijl) ten noorden van de Rose Bowl, alcohol en zuurstof als stuwstoffen uit drukflessen, en de brandduur van de motor van ongeveer drie seconden. https://www.jpl.nasa.gov/news/the-spark-of-a-new-era/
- JPL, Slice of History: The First Rocket Motor Firing (30 januari 2026) — De openingsfoto en de beschrijving van de proefplek. Beeld: NASA/JPL-Caltech. https://www.jpl.nasa.gov/images/slice-of-history-the-first-rocket-motor-firing/
- Missiepagina’s van NASA en JPL: Explorer 1, Mariner 2, Voyager 1, Voyager 2, Mars Pathfinder, Ingenuity, Europa Clipper — De datums van lanceringen, scheervluchten, landingen en vluchten, het tijdstip van de lancering van Explorer 1 en hoe zijn detector de stralingsgordels op het spoor kwam, het verlaten van de heliosfeer door Voyager 1 op 25 augustus 2012, de 72 vluchten van Ingenuity, en dat Voyager 1 met radiotelescopen is waargenomen, niet met optische telescopen (PIA17047). https://www.jpl.nasa.gov/missions/explorer-1/ https://www.jpl.nasa.gov/images/pia17047-voyager-signal-spotted-by-earth-radio-telescopes/ https://science.nasa.gov/mission/explorer-1/ https://science.nasa.gov/mission/mariner-2/ https://science.nasa.gov/mission/voyager/voyager-1/ https://science.nasa.gov/mission/voyager/voyager-2/ https://science.nasa.gov/mission/mars-pathfinder/ https://science.nasa.gov/mission/mars-2020-perseverance/ingenuity-mars-helicopter/ https://science.nasa.gov/mission/europa-clipper/
- Caltech, personeelsmededeling over ontslagen bij JPL (14 oktober 2025); NBC Los Angeles (6 februari 2024); ABC7 (13 november 2024) — De ongeveer 550 ontslagen in oktober 2025 en de krappe begroting als reden (Caltech), en de twee ontslagrondes van 2024: 530 medewerkers in februari (NBC LA) en ongeveer 325 in november, volgens een memo van directeur Laurie Leshin (ABC7). https://hr.caltech.edu/campus-announcements/78146 https://www.nbclosangeles.com/news/local/jpl-plans-to-lay-off-hundreds-of-employees-due-to-lack-of-funding/3332447/ https://abc7.com/post/jpl-pasadena-lay-off-325-employees-5-workforce-amid-budget-cuts/15542972/
- Physics Today, The Deep Space Network at 50 (december 2014) — Het begin van het Deep Space Network: een antenne van JPL in Goldstone die in 1958 aan NASA werd overgedragen, en de formele oprichting van het netwerk door JPL-directeur William Pickering op 24 december 1963. https://physicstoday.aip.org/features/the-deep-space-network-at-50
