NGC 1827 na zdjęciu z Hubble’a: galaktyka spiralna widziana z boku w gwiazdozbiorze Gołębia

Spirala widziana z boku

NGC 1827 leży około 37 milionów lat świetlnych od nas. Katalogi zaliczają ją do galaktyk spiralnych późnego typu z poprzeczką (typ Sc), które mają małe zgrubienie centralne i luźne ramiona. Nachylenie jej dysku wynosi około 85° (przy 0° widzielibyśmy go z góry), dlatego wydaje się mniej więcej pięć razy dłuższy niż szeroki. Na niebie zajmuje nieco ponad trzy minuty kątowe, co przy tej odległości odpowiada średnicy około 35 000 lat świetlnych.

Z boku dysk wygląda jak blada wstęga światła gwiazd wokół jaśniejszego zgrubienia centralnego; wzdłuż jej środka ciągnie się nierówna linia czerwonobrązowego pyłu i niebieskich skupisk. Według NASA te niebieskie skupiska to prawdopodobnie miejsca, w których powstają nowe gwiazdy. Młode, gorące gwiazdy świecą na niebiesko, a pył pochłania światło biegnące zza niego i nadaje mu czerwonawy odcień.

CiekawostkaCztery promienie wokół jasnej gwiazdy na pierwszym planie to efekt optyczny: światło gwiazdy ugina się na wspornikach zwierciadła wtórnego Hubble’a. Dlatego każda jasna gwiazda na zdjęciach z tego teleskopu ma taki sam krzyż.

Dlaczego astronomowie badają galaktyki widziane z boku

Widok z góry pokazuje wzór spiralny, a widok z boku — trzeci wymiar: jak daleko gwiazdy sięgają ponad płaszczyznę dysku i pod nią. Badanie 34 galaktyk widzianych z boku wykazało, że ich światło najlepiej opisują dwa składniki: cienki dysk i gruby dysk, mniej więcej dwa razy grubszy od cienkiego. W galaktykach o prędkości rotacji poniżej około 120 km/s gruby dysk daje prawie połowę światła i zawiera większość masy gwiazd. Wskazuje to, że większość ich gwiazd jest stara, nawet jeśli same galaktyki wyglądają na niebieskie.

Pył także najłatwiej dostrzec z boku, bo rysuje się wtedy jako ciemna sylwetka na tle światła gwiazd leżących za nim. Przegląd dysków widzianych z boku wykazał, że ostre, wąskie pasma pyłu są częste w galaktykach o prędkości rotacji powyżej około 120 km/s, a w wolniejszych zwykle ich nie ma: zimny gaz i pył tworzą tam grubszą, bardziej burzliwą warstwę. Gaz w NGC 1827 obraca się z prędkością około 77 km/s. Pył tworzy tu nieregularne, poszarpane plamy zamiast jednego wąskiego, ostro zarysowanego pasma, co zgadza się z tą prawidłowością.

W dysku widzianym z boku gaz po jednej stronie porusza się niemal wprost w naszą stronę, a po drugiej — od nas. Zmierzone prędkości rotacji wymagają więc tylko niewielkiej poprawki na nachylenie: w przypadku NGC 1827 poprawka podnosi prędkość z 76,9 km/s zaledwie do 77,2 km/s.

Część spisu małych galaktyk

Zdjęcie powstało w ramach programu Hubble’a nr 18061, Hubble Census of Nearby Satellites, czyli spisu pobliskich galaktyk satelitarnych. Kieruje nim Michael Jones (Caltech). Celem programu jest policzenie wszystkich galaktyk satelitarnych jaśniejszych od ustalonego progu, które krążą wokół 22 galaktyk podobnych do Drogi Mlecznej, położonych w promieniu około 32 milionów lat świetlnych od nas. Łącznie to 260 satelitów. Dla 111 z nich istniały już zdjęcia z Hubble’a, a każdy z pozostałych 149 otrzymuje czas obserwacyjny równy jednemu okrążeniu Ziemi przez teleskop. NGC 1827 jest na liście celów programu. Katalogi zaliczają ją do grupy NGC 1808. Według oszacowań leży od 36 do 37 milionów lat świetlnych od nas, czyli tuż za nominalną granicą przeglądu.

Małe galaktyki są sprawdzianem dla modeli opisujących, jak materia gromadzi się w skupiska, a w małych skalach modele te często nie zgadzają się z obserwacjami. Do niedawna jedyną pełną próbkę tworzyły satelity naszej Galaktyki i jej sąsiadek. NGC 1827 sfotografowano kamerą Wide Field Camera 3 przez dwa filtry: F606W (szerokie pasmo światła widzialnego ze środkiem w pobliżu 589 nm) i F814W (bliska podczerwień, środek w pobliżu 804 nm). Teleskop rozróżnia pojedyncze gwiazdy, a obrazy w dwóch barwach pozwalają wyznaczyć jasność wierzchołka gałęzi czerwonych olbrzymów na diagramie barwa–jasność. W starej populacji gwiazd najjaśniejsze czerwone olbrzymy osiągają niemal zawsze tę samą jasność, więc na tej podstawie można obliczyć odległość.

Czy NGC 1827 można zobaczyć?

NGC 1827 leży w gwiazdozbiorze Gołębia; jej rektascensja wynosi 5 h 10 min, a deklinacja −37°. Na północ od mniej więcej 53° N w ogóle nie wschodzi. W Warszawie (52,2° N) wznosi się najwyżej na około 0,8° nad południowym horyzontem, czyli ledwie go muska — to za nisko, by ją obserwować. Z półkuli południowej widać ją dobrze: w grudniu góruje w środku nocy, a w styczniu i lutym jest widoczna wieczorem.

Według katalogów jej łączna jasność odpowiada wielkości gwiazdowej około 13 mag, ale rozkłada się na smugę długą na mniej więcej trzy minuty kątowe. Dlatego nawet przez teleskop pod ciemnym niebem widać ją tylko jako słabą poświatę. Pył i niebieskie skupiska, w których powstają gwiazdy, ujawniają się dopiero na zdjęciach z długim czasem naświetlania.