Kosmiczna meduza nad Florydą: dlaczego start misji CRS-35 rozświetlił niebo przed wschodem Słońca

Świecący obłok na ciemnym niebie

CRS-35, 35. misja zaopatrzeniowa SpaceX dla NASA, wystartowała we wtorek 13 października 2026 roku ze stanowiska Space Launch Complex 40 na przylądku Canaveral. W miejscu startu Słońce było wtedy jeszcze około 11,5° pod horyzontem; do jego wschodu zostało mniej więcej 50 minut.

W miarę jak rakieta się wznosiła, jej spaliny rozrastały się w jasną, półprzezroczystą kopułę z długim ogonem, zawieszoną na wciąż ciemnym niebie. Widziano ją daleko poza Florydą: serwis Space.com opublikował zdjęcie zrobione w miejscowości Colbert w stanie Georgia, a stacja FOX Carolina informowała o obserwacjach z regionu Upstate w Karolinie Południowej. Według Space.com meduzę widziały miliony ludzi — to jednak przenośnia, a nie wynik liczenia.

Dlaczego spaliny świecą, gdy na ziemi jest ciemno

Kiedy Słońce jest pod horyzontem, powierzchnia Ziemi znajduje się w cieniu, ale powietrze wysoko w górze jest oświetlone. Centrum Kosmiczne im. Johna F. Kennedy’ego, ośrodek NASA, ujmuje to prosto: meduza powstaje w okolicach wschodu lub zachodu Słońca, kiedy obłok spalin zostaje jasno oświetlony. Takie zjawiska pojawiają się zwykle 30–60 minut przed wschodem albo po zachodzie Słońca; CRS-35 wystartowała około 50 minut przed wschodem.

Z naszych własnych obliczeń geometrycznych wynika, że w chwili startu Słońce oświetlało nad stanowiskiem tylko powietrze powyżej około 130 km. W praktyce granica leżała nieco wyżej, bo gęsta dolna atmosfera osłabia światło, które przechodzi przez nią po stycznej. Rakieta leciała na północny wschód, nad ocean, w stronę jaśniejącego wschodniego nieba, gdzie krawędź cienia Ziemi przebiegała niżej — spaliny zaczęły więc świecić, gdy tylko weszły w oświetloną warstwę.

Za kształt obłoku odpowiada rozrzedzone powietrze. Przy ziemi ciśnienie otaczającego powietrza utrzymuje spaliny w wąskiej smudze; na dużych wysokościach jest tak niskie, że gaz rozpręża się na boki. Pål Brekke z Uniwersyteckiego Centrum na Svalbardzie (UNIS) mówi, że efekt zaczyna się w mezosferze, na wysokości około 80–90 km, gdzie spaliny rozprężają się, kondensują i błyskawicznie zamarzają. Obłok zaczyna się rozrastać już poniżej granicy cienia i powiększa się w miarę wznoszenia rakiety; świeci tylko ta jego część, która dotarła do oświetlonej warstwy.

To, co widzimy, to głównie lód. Ari-Matti Harri z Fińskiego Instytutu Meteorologicznego wyjaśnia, że taka jasna smuga składa się przede wszystkim z zamarzniętej pary wodnej, a kolorowe pasma biorą się ze składu chemicznego paliwa. Świecą więc kryształki lodu, na które pada światło słoneczne.

CiekawostkaKilka kwestii pozostaje otwartych: na zdjęciach widać białe, niebieskie, różowe i pomarańczowe obłoki o zmieniających się kształtach, a poza ogólnym wskazaniem na skład chemiczny paliwa nie znaleźliśmy fachowego źródła, które wiązałoby poszczególne kolory lub kształty z określonymi przyczynami.

Co wiozła rakieta

Misja CRS-35 odbyła się w ramach kontraktu NASA Commercial Resupply Services, na mocy którego agencja płaci firmom za dostarczanie na stację zaopatrzenia i sprzętu do eksperymentów. Kapsuła Dragon zabrała ponad 2850 kg (6300 funtów) ładunku:

• Panele słoneczne: w niehermetyzowanej sekcji ładunkowej (trunk) czwarta i ostatnia para rozwijanych paneli iROSA firmy Redwire; każdy zaprojektowany tak, by wytwarzał ponad 20 kW.
• Badania naukowe: ponad 40 eksperymentów, między innymi LambdaVision-1 (sztuczne siatkówki), Stellar Spheroids (trójwymiarowa tkanka serca), ELF-Unconventional Glass 2 (szkło z pierwiastków cięższych od krzemu i tlenu, z których składa się zwykła krzemionka) i MINDS, w którym na organoidach mózgowych bada się chorobę Alzheimera, chorobę Parkinsona i stwardnienie rozsiane.
• Części zapasowe: elementy ramienia robotycznego Canadarm2 oraz dwuczęściowy pojemnik ochronny (tzw. clamshell), w którym wróci na Ziemię uszkodzony przegub ramienia, zdemontowany podczas spaceru kosmicznego 30 czerwca.
• Sprzęt: pompa dozująca do toalety, czujniki kontrolujące jakość płynu do wstępnego uzdatniania nieczystości w toalecie, narzędzie robotyczne oraz składany pisuar testowany na potrzeby misji Artemis III.

Kapsuła Dragon C211 leciała po raz czwarty. Pierwszy stopień B1096, który leciał po raz ósmy, osiadł na lądowisku Landing Zone 40 obok stanowiska startowego, a wywołany przez niego grom dźwiękowy przetoczył się nad pasem wybrzeża Florydy zwanym Space Coast.

15 października o 14:27 UTC — wcześniej, niż planowano — Dragon zadokował do zenitowego portu modułu Harmony, czyli tego, który jest skierowany od Ziemi w przestrzeń kosmiczną. Stacja znajdowała się wtedy około 400 km nad Republiką Południowej Afryki. Kapsuła ma pozostać przy stacji do połowy listopada, a potem wodować u wybrzeży Kalifornii.

Wcześniejsze meduzy, bańki i spirale

• 9 grudnia 2009, Norwegia: nad północną Norwegią i Szwecją przez około dziesięć minut wisiała świetlista spirala. Rosja potwierdziła nieudany test pocisku Buława; astrofizyk Jonathan McDowell przypuszczał, że uszkodzona dysza trzeciego stopnia wprawiła ten stopień w wirowanie, ale tej hipotezy nigdy nie zweryfikowano.
• Październik 2017, nad Syberią: rosyjskie Ministerstwo Obrony przypisało świecącą „bańkę” na niebie pociskowi Topol-M, który wystrzelono z Plesiecka na północy europejskiej części Rosji w kierunku poligonu Kura na Kamczatce — po drodze przeleciał właśnie nad Syberią.
• 22 grudnia 2017, Kalifornia: rakietę z satelitami Iridium, wystrzeloną z bazy Vandenberg około 30 minut po zachodzie Słońca, widziano aż w Phoenix, a straż pożarna Los Angeles wydała oświadczenie w sprawie „tajemniczego światła”.
• 6 maja 2022, Floryda: start rakiety z satelitami Starlink przed wschodem Słońca widziano aż w Savannah w stanie Georgia.
• 2 maja 2024, Estonia: gdy ludzie czekali na zorzę polarną, na niebie pojawiła się świecąca spirala. Nie był to obłok spalin ze startu: estońscy eksperci uznali, że spiralę najpewniej utworzył górny stopień rakiety SpaceX na orbicie, który powoli się obracał, wypuszczając na koniec misji resztki paliwa.
• Noc z 16 na 17 kwietnia 2026, Finlandia: Sojuz wystrzelony z Plesiecka rozświetlił nocne niebo, a kilka osób zadzwoniło pod numer alarmowy. Widziano go przy wschodniej granicy Finlandii, a także w Kuopio i Seinäjoki, w Norwegii i w szwedzkim Umeå.

Czy meduzę było widać z Europy?

Nie, z dwóch powodów. Pierwszy to odległość: Floryda leży kilka tysięcy kilometrów od Europy, a nawet obiekt na wysokości stacji kosmicznej (400 km) znajduje się pod horyzontem dla obserwatora oddalonego o więcej niż około 2200 km — a spaliny były niżej. Drugi to pora dnia: o 10:33 UTC w całej Europie był już dzień, a meduzę widać tylko wtedy, gdy oświetlony przez Słońce obłok spalin rysuje się na tle ciemnego nieba.

Jak zobaczyć meduzę na własne oczy

• Pora: wypatruj startów w ciągu mniej więcej godziny przed wschodem lub po zachodzie Słońca.
• Harmonogramy: operatorzy rakiet podają planowane godziny startów, ale terminy często się przesuwają, więc sprawdź je jeszcze raz w dniu startu.
• Kierunek: patrz w stronę miejsca startu i toru lotu rakiety; z odległości kilkuset kilometrów obłok wisi dość nisko nad horyzontem, ale rozlewa się szeroko i może długo się utrzymywać.
• W północnej Europie: niektóre starty z Plesiecka widać z Finlandii, a obłok paliwa wypuszczanego przez górny stopień na orbicie może się pojawić zupełnie bez zapowiedzi — tak jak nad Estonią w 2024 roku.